در معنى متقارباند و بر تحقيق فرقى حقيقى نيست ، بل چنان است كه قلَّلته و اقللته و كثّرته و اكثرته . كسائي گفت : فرق آن است كه « اكذبت » آن باشد كه خبر دهى كه جاء يكذب و كذّبته اذا قلت انّه كذّاب محصول آن است كه كذّب بليغتر مىنمايد از اكذب . اگر گويند چگونه گفت : فانّهم لا يكذّبونك ، ايشان تو را تكذيب نمىكنند ، و معلوم است بضرورت كه ايشان تكذيب كردند رسول را ؟ گوييم از اين چند جواب است : بر قراءت آن كس كه بتخفيف خواند ، صادق - عليه السّلام - گفت معنى آن است كه ايشان چيزى نيارند و شبهتى ( 1 ) كه تو را به آن دروغزن كنند و حقّ تو به آن باطل كنند ، و بعضى دگر گفتند : معنى آن است كه تو را دروغزن نيابند ، چنان كه گويند : سألته فما ابخلته و قابلته ( 2 ) فما اجبنته ، أى ما وجدته بخيلا و لا جبانا ، فرّاء گفت : معنى آن است كه ايشان تو را با كذب نسبت نكنند كه بر تو دروغى نيازموده‌اند اين را كه تو آورده‌اى از كتاب و نبوّت منكرند و مىگويند نمىشناسيم و اين قول ضعيف است براى آن كه اين معنى تكذيب باشد . و بر قراءت آن كه به تشديد خواند ، معنى آن است كه : ايشان حجّتى نيارند و نتوانند آوردن كه تو را به آن دروغزن كنند ، و اين معنى قول صادق است - عليه السّلام - كه در قراءت بتخفيف ( 3 ) برفت . و وجهى دگر آن است كه : تو را به دروغزن نمىدارند كه ايشان تو را پيش از اين به تصديق ( 4 ) و امانت آزموده‌اند و وصف كرده ، چنان كه در اخبار آمد كه : كافران رسول را - عليه السّلام - پيش از دعوت نبوّت محمّد امين خوانند ( 5 ) و به اين معروف بود تا ابو طالب - رحمه اللَّه - در حقّ او گفت : انّ ابن امنة الامين محمّدا ، و وجهى دگر آن است كه : معنى اين است كه آيت مخصوص است به قومى معاندان كه دانستند كه او راست مىگويد و لكن جحود و عناد پيشه گرفتند و به زبان منكر شدند آن را كه به

--> ( 1 ) . آف : تهمتى . ( 2 ) . مج ، وز ، مت ، آج : قاتلته . ( 3 ) . مج ، وز ، مت : مخفّف . ( 4 ) . مج ، وز ، مت ، مر : صدق . ( 5 ) . آج ، لب ، لت ، خواندند .